Polski handel zagraniczny rybami i produktami rybnymi – tendencje i czynniki

Polski handel zagraniczny rybami i produktami rybnymi - tendencje i czynniki


Wymiana dóbr z zagranicą jest we współczesnej gospodarce światowej dla większości państw istotną częścią aktywności gospodarczej. Wszystkie kraje niezależnie od swojej siły ekonomicznej, wielkości, położenia geograficznego czy przynależności kulturowej uznają za jeden ze swych obowiązków wpływać na wielkość, wartość, strukturę i kierunki wymiany międzynarodowej oraz na organizację i technikę handlu zagranicznego.
Ze względu na utrudniony dostęp do surowca rybnego, między innymi z powodu położenia geograficznego, handel zagraniczny rybami i produktami rybnymi jest dla niektórych krajów jedyną możliwością pozyskania ważnego składnika diety człowieka – ryb i ich przetworów.
Polska należy do grupy krajów mających bezpośredni dostęp do zasobów Morza Bałtyckiego i pozyskuje surowiec rybny za pomocą własnych połowów kutrowych i łodziowych. Jednakże zapotrzebowanie polskiego rynku, a przede wszystkim zaspokojenie potrzeb polskich przetwórców ryb jest możliwe tylko i wyłącznie przy utrzymaniu dodatkowo importu na odpowiednio wysokim poziomie. W latach dziewięćdziesiątych zauważalny jest znaczny wzrost importu ryb i produktów rybnych przy jednoczesnym coraz mniejszym znaczeniu połowów własnych w strukturze dostaw surowca na rynek krajowy.
Dlatego też mam przyjemność na niniejszej stronie internetowej zaprezentować wyniki badań dotyczące polskiego handlu zagranicznego rybami i produktami rybnymi.
Celem opracowania jest przedstawienie tendencji w polskim handlu zagranicznym rybami i produktami rybnymi oraz wskazanie czynników mających decydujący wpływ na polski handel zagraniczny rybami i produktami rybnymi. Ponadto w opracowaniu podjęto próbę oceny oraz perspektywy rozwoju polskiego handlu zagranicznego rybami i produktami rybnymi. Analiza czynników determinujących polski handel zagraniczny zostanie przeprowadzona uwzględniając zarówno stronę importu, jak i eksportu.
Okres badawczy obejmuje lata 1990-2004, a tam gdzie możliwe było uzyskanie informacji, także 2005 rok i przewidywania dotyczące 2006 roku.
Temat ogólny opracowania brzmi: „Polski handel zagraniczny rybami i produktami rybnymi – tendencje i czynniki”. Ze względu na złożoność problemu badawczego i jego wieloaspektowość temat ogólny został podzielony na osiem podtematów, z których każdy stanowi integralną całość.
Zamierzeniem Autorki jest przedstawienie czytelnikowi w trzytygodniowych odstępach czasu kolejnych części tematu głównego.

Część I Znaczenie handlu rybami i produktami rybnymi w wymianie handlowej Polski.
Znaczenie importu i eksportu ryb i przetworów rybnych w ogólnej wymianie handlowej Polski z zagranicą jest bardzo niewielkie. W latach dziewięćdziesiątych import ryb i produktów rybnych do Polski stanowił około 0,7% importu ogółem. Natomiast eksport ryb i przetworów rybnych stanowił od 0,7% do 1,0% w polskim eksporcie ogółem. Jednakże handel rybami i produktami rybnymi jest istotnym składnikiem handlu artykułami żywnościowymi (...)
Część II Struktura towarowa i gatunkowa handlu zagranicznego rybami i produktami rybnymi w ujęciu wartościowym i ilościowym.
Zdecydowanie największy udział w imporcie ryb i produktów rybnych do Polski mają surowce rybne (surowce z ryb świeżych i mrożonych). W strukturze gatunkowej dominują śledzie atlantyckie i makrele. Natomiast w strukturze eksportowej ryb i produktów rybnych dominująca rolę odgrywają filety mrożone oraz ryby przetworzone i konserwowane. Ważną rolę ze względu na ich cenę jednostkową w ogólnej wartości eksportu ryb odgrywają pstrągi, łososie i krewetki (...)
Część III Struktura geograficzna handlu zagranicznego rybami i produktami rybnymi w ujęciu wartościowym i ilościowym.
W polskim imporcie ryb i produktów rybnych najwyższą pozycję zajmuje Norwegia, z której wielkość importu oscylowała w granicach 50-60%, natomiast wartość importu kształtowała się na poziomie 40%. Drugą pozycję zajmuje Rosja (...) Struktura polskiego importu w ujęciu ilościowym pokazuje, że głównymi dostawcami ryb i produktów rybnych była grupa czterech krajów: Norwegia, Rosja, Dania i Irlandia (...) Struktura geograficzna polskiego eksportu w ujęciu ilościowym wskazuje na trzech głównych odbiorców ryb i produktów rybnych: Niemcy, Rosja, Ukraina (...)
Część IV Saldo obrotów handlowych rybami i produktami rybnymi w ujęciu wartościowym i ilościowym.
W latach dziewięćdziesiątych saldo wymiany handlowej rybami i produktami rybnymi Polski charakteryzowało się generalnie ujemnymi wynikami (...) W ujęciu ilościowym dodatni bilans handlowy utrzymywał się jedynie w grupie ryb świeżych lub chłodzonych z wyjątkiem filetów, ryb suszonych (...) Natomiast w handlu zagranicznym skorupiakami żywymi, świeżymi, suszonymi, solonymi występował ujemny bilans handlowy (...)
Część V Wysokość obciążeń celnych ryb i przetworów rybnych przed i po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej.
Ryby i produkty rybne w polskiej taryfie celnej stanowiły jedną z 21 sekcji. W pierwszej grupie towarowej znajdują się ryby żywe. Stawka autonomiczna w latach 1992-1994 wahała się przedziale od 10% do 80%. W kolejnych latach (1995-1998) utrzymywana była na poziomie od 5% do 40% (...) Stawki celne na ryby żywe importowane z terytorium Unii Europejskiej w latach 1992-1994 były takie same jak stawki autonomiczne (...) Druga grupa polskiej taryfy celnej zawierała grupę ryb świeżych lub chłodzonych z wyjątkiem filetów rybnych oraz innego mięsa rybiego. W 1992 roku autonomiczna stawka celna na ryby świeże lub chłodzone wynosiła od 5% do 25% (...)
Część VI Norwegia – główny eksporter ryb na polski rynek w latach dziewięćdziesiątych.
Najważniejszym eksporterem produktów rybnych na rynek Polski w latach dziewięćdziesiątych była Norwegia. Wielkość i wartość importu ryb i produktów rybnych z Norwegii charakteryzowała się stałym wzrostem, co zapewne było spowodowane podpisaniem w 1992 roku umowy liberalizującej handel zagraniczny z państwami EFTA, w tym rybami i produktami rybnymi z Norwegią (...)
Część VII Warunki i zasady polskiego importu ryb i produktów rybnych z Norwegii po 1 maja 2004 roku.
Ze względu na zmniejszające się w latach dziewięćdziesiątych dostawy ryb na polski rynek z własnych połowów (bałtyckich i dalekomorskich) coraz większe znaczenie miał ich import. Głównym dostawcą ryb i produktów rybnych na polski rynek stała się Norwegia, na podstawie zawartego porozumienia o utworzeniu strefy wolnego handlu w obrębie ryb i produktów rybnych. Bezcłowy dostęp norweskich ryb i produktów rybnych wypełnił lukę dostaw własnych i wspomagał rozwój polskiego przetwórstwa i eksportu produktów rybnych przetworzonych głównie na rynki Unii Europejskiej (Niemcy, Wielka Brytania, Francja) oraz do krajów Europy Środkowo-Wschodniej (Czechy, Litwa) i Rosji (...) Rozwiązanie w 2004 roku porozumienia Polska-Norwegia dotyczącego bezcłowego importu ryb i produktów rybnych i przyjęcie zasad wspólnotowego handlu z Norwegią wiąże się ze wzrostem stawek celnych na ryby i produkty rybne importowane z Norwegii z dotychczasowego zerowego poziomu nawet do 25% (...)
Część VIII Warunki i zasady polskiego importu i eksportu ryb i produktów rybnych po 1 maja 2004 roku. Co się zmieniło po akcesji?
Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej wiązało się ze zmianami w dotychczasowym handlu, w tym także w imporcie ryb i produktów rybnych z Norwegii. Polska została zobligowana przez Unię Europejską do rozwiązania wszystkich suwerennie zawartych porozumień handlowych i przyjęcia wspólnej taryfy celnej UE (...) Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej wiąże się z koniecznością stosowania w imporcie ryb i produktów rybnych stawek określonych w unijnej taryfie celnej. Spowoduje to przede wszystkim całkowitą redukcję ceł w wymianie z krajami Unii Europejskiej oraz obniżenie  dotychczasowych barier w imporcie z państw trzecich (z wyłączeniem Norwegii) (...) 

Opracowała: dr inż. Edyta Pawlak

Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych i Handlu Zagranicznego

Akademia Rolnicza w Szczecinie