Polski handel zagraniczny rybami i produktami rybnymi – tendencje i czynniki

Część II Struktura towarowa i gatunkowa handlu zagranicznego rybami i przetworami rybnymi w ujęciu wartościowym i ilościowym – cd.


STRUKTURA GATUNKOWA HANDLU ZAGRANICZNEGO RYBAMI I PRZETWORAMI RYBNYMI

W latach 1993-1994 w polskim imporcie ryb i przetworów rybnych dominowały śledzie sprowadzane głównie z Norwegii. W 1994 r. sprowadzono ponad 60 tys. ton śledzia.  W kolejnych latach badawczych w dalszym ciągu śledzie stanowiły znaczny, bo około 50% udział w strukturze polskiego importu ryb i przetworów rybnych. Jednakże zauważalny był stopniowy spadek udziału śledzia w imporcie ryb i przetworów rybnych i w 2003 roku stanowił on już tylko ponad 30%.
W latach 1995-2003 w strukturze polskiego importu ryb i przetworów rybnych znalazły się takie gatunki ryb jak: śledź, makrela, mintaj, łosoś i inne łososiowate, morszczuk, dorsz, tuńczyk, pstrąg, czarniak, sardynki, karp, węgorz, szproty, łupacz, błękitek, karmazyn, rekin, ostrobok, witlinek, skorupiaki, mięczaki, głowonogi, wątróbka, ikra i kawior, mączka, trany i odpady oraz pozostałe ryby morskie i słodkowodne. Do gatunków mających największe znaczenie w strukturze polskiego importu ryb i przetworów rybnych w wyrażeniu wartościowym jak i ilościowym można zaliczyć następujące gatunki: śledź, makrela, mintaj, łosoś, morszczuk, dorsz i tuńczyk. Strukturę importu ryb i przetworów rybnych w latach 1995-2003 prezentuje wykres 1.
Główną pozycją w imporcie ryb do Polski są surowce rybne, a w tym przed wszystkim ryby mrożone oraz płaty i filety rybne do dalszego przetwórstwa. Jednakże znaczna część tej grupy towarowej jest po uszlachetnieniu eksportowana za granicę. Śledzie były sprowadzane głównie jako ryby mrożone, filety i mięso rybie mrożone. Mniejsze ilości śledzia trafiały na polski rynek jako mięso rybie świeże, przetworzone i konserwowane. Podobnie kształtowała się struktura towarowa zarówno importowanego morszczuka jak i dorsza. Makrela była sprowadzana głownie jako ryba mrożona oraz niewielkie ilości makreli jako ryby świeże, filety i mięso rybie mrożone, przetworzone i konserwowane. Mintaj był sprowadzany jako ryby mrożone, filety i mięso rybie mrożone. Natomiast tuńczyk importowany był głównie jako ryby przetworzone i konserwowane. Niewielkie ilości tuńczyka trafiały na polski rynek jako ryby mrożone i filety. Wykres 1
Śledź. W latach 1995-2003 import śledzia wahał się od 81954,3 ton w 2003 r. (32,8% udział w imporcie ryb i przetworów rybnych) do 101862,6 ton w 1995 r. (52,2% udział w imporcie ryb i przetworów rybnych). Najwyższa odnotowana ilość importu śledzia nastąpiła w 1999 r. i wynosiła 128639,9 ton. W badanym okresie import ilościowy śledzia do Polski do 2001 roku charakteryzował się tendencją wzrostową. Natomiast od 2002 roku widać załamanie importu do poziomu podanego w 2003 r. Import śledzia zmniejszył się w 2003 r. w porównaniu z 1995 r. o około 20%. Jednakże wartość importu śledzia charakteryzowała się generalnie tendencją rosnącą, poza 2000 r. kiedy odnotowano spadek wartości importu śledzia do poziomu 73016,4 tys. USD. W 1995 r. za import śledzia zapłacono 75854,4 tys. USD, natomiast w 2003 r. już 84336,6 tys. USD.

   1995 1996  1997  1998  1999  2000  2001  2002  2003 
 ilość  100

 /

 /

 \

 wartość  100

 /

 /

 /

 /

 /

 /

 /

/ - wzrost; \- spadek

Makrela. Import makreli w latach 1995-2003 wynosił od 32657,6 ton w 2003 r. (13,1% udział w imporcie ryb i przetworów rybnych) do 45954,5 w 2000 r. (16,6% udział w imporcie ryb i przetworów rybnych). W latach 1996-1997 widoczny był spadek ilości importu makreli do poziomu 42135 ton (16,8% udział w imporcie ryb i przetworów rybnych), przy jednoczesnym wzroście wartości importu do 37581,3 tys. USD, czyli o ponad 35% w stosunku do 1995 r. Kolejne lata charakteryzowały się fluktuacją ilości importu makreli. Najwyższy poziom importu makreli zanotowano w 2000 r. i wynosił on 45954,5 ton. Wartość importu makreli w 1995 r. wynosiła 75854,4 tys. USD, a w 2003 r. 84336,6 tys. USD. W całym okresie badawczym wartość importu makreli była wyższa  niż w 1995 r. Najwięcej za import makreli zapłacono w 2001 r. – 38711,4 tys. USD (10,5% udział w imporcie ryb i przetworów rybnych).

   1995 1996  1997  1998  1999  2000  2001  2002  2003 
 ilość

100 

\

/

\

/

\

\

wartość   100

 /

 /

 /

 /

 /

 /

 /

/ - wzrost; \- spadek

Mintaj. Import mintaja w strukturze importu ryb i przetworów rybnych stanowił już znacznie mniejszy udział niż import śledzia i makreli. W 1995 roku zaimportowano 16332,7 ton (8,4% udział w imporcie ryb i przetworów rybnych), do 1998 roku następował gwałtowny wzrost importu mintaja do 36722,2 ton (13% udział w imporcie ryb i przetworów rybnych), a po 1998 r. import mintaja charakteryzował się zmienną dynamiką lecz w każdym kolejnym roku przekraczał poziom importu z 1995 roku. Najwyższy poziom importu mintaja odnotowano w 1998 roku – 36722,2 tony (13,3% udział w imporcie ryb i przetworów rybnych). Wartość importu mintaja w badanym okresie również charakteryzowała się tendencją rosnącą. Najwyższą wartość importu mintaja odnotowano także w 1998 r. i wynosiła ona 55363,9 tys. USD.

   1995 1996  1997  1998  1999  2000  2001  2002  2003 
 ilość  100

 \

 /

 /

 /

 /

 /

 /

 wartość  100

 \

 /

 /

 /

 /

 /

 /

 /

/ - wzrost; \- spadek

W latach 1995-2003 odnotowano w stosunku do 1995 r. ponad 100% wzrost ilości importu takich gatunków jak:
• mintaj - w 1998 r. ponad 124% i w 2000 r. ponad 103%,
• łosoś - od 1998 r. wzrost ilości importu łososia od ponad 300% do ponad 1300% w 2003 r.,
• morszczuk – w 2003 r. ponad 108%,
• dorsz – w 1996 r. ponad 170% do ponad 1574% w 2002 r.,
• tuńczyk – w 1997 r. ponad 147% do ponad 349% w 2003 r.,
• pstrąg – w 1996 r. ponad 179% do ponad 2054% w 2003 r.,
• karp – w 2003 r. do ponad 1003%,
• szprot – w 2002 r. do ponad 274% i w 2003 r. do ponad 104%.
Natomiast spadek importu ryb zaobserwowano wśród takich gatunków jak: witlinek, ostrobok, buławik, karmazyn oraz śledź i makrela (w latach 2002-2003).
W 1994 r. podstawowym gatunkiem ryb eksportowanych przez Polskę był mintaj sprzedawany głównie z burt statków dalekomorskich w postaci mrożonych filetów, a jego odbiorcą były kraje Unii Europejskiej.  W kolejnych latach dominującą rolę w strukturze polskiego eksportu ryb i przetworów rybnych obejmuje śledź i dorsz.
W latach 1995-2003 w strukturze polskiego eksportu ryb i przetworów rybnych znalazły się takie gatunki ryb jak: śledź, mintaj, dorsz, szprot, łosoś, pstrąg, wątróbka, ikra i kawior, skorupiaki oraz pozostałe ryby morskie i słodkowodne. Do gatunków mających największe znaczenie w strukturze polskiego eksportu ryb i przetworów rybnych w wyrażeniu wartościowym jak i ilościowym można zaliczyć następujące gatunki ryb: śledź, dorsz, szprot,  mintaj, skorupiaki oraz od 2000 r. łosoś. Wykres 2 prezentuje strukturę polskiego eksportu ryb i przetworów rybnych w latach 1995-2003. Wykres 2
Szproty eksportowano głównie jako ryby świeże i w mniejszych ilościach jako ryby mrożone i przetworzone. Szproty sprzedawane były przede wszystkim z burty kutrów z przeznaczeniem na produkcję mączki rybnej. Jednym z najważniejszych odbiorców była Dania. Śledź był eksportowany jako ryby przetworzone i konserwowane, w niewielkich ilościach jako ryby świeże, mrożone, filety i mięso rybie. Eksportowane z Polski przetworzone i konserwowane śledzie pochodziły głównie z surowca importowanego. Natomiast dorsz, mintaj i morszczuk były eksportowane w pod postacią filetów i mięsa rybiego mrożonego oraz w zdecydowanie mniejszych ilościach jako ryby świeże i mrożone. Mintaje eksportowane były przede wszystkim z burt statków dalekomorskich. Łosoś natomiast eksportowany był jako ryby wędzone i w niewielkich ilościach jako ryby mrożone, filety i ryby przetworzone i konserwowane.
Szprot. W latach 1995-2003 eksport szprota wahał się od 4685,6 ton w 1995 r. (5,6,8% udział w eksporcie ryb i przetworów rybnych) do 68685 ton w 1997 r. (33,7% udział w eksporcie ryb i przetworów rybnych). W badanym okresie eksport ilościowy szprota z Polski charakteryzował się tendencją wzrostową. Udział eksportu szprota w eksporcie rybi przetworów rybnych był najwyższy w 2001 roku – wówczas wyeksportowano 64500,3 tony szprota. Wartość eksportu szprota charakteryzowała się również tendencją rosnącą. Jednakże udział wartości eksportu szprota w eksporcie ryb i przetworów rybnych jest już zdecydowanie mniejszy od udziału ilościowego i w badanym okresie wynosił od 1,6% w 1995 r. (24333,4 tys. USD) do 6,5% w 1997 r. (14683 tys. USD).

   1995 1996  1997  1998  1999 2000 2001  2002  2003 
 ilość

 100

 wartość

 100

 /

 /

 /

 /

 /

 /

 /

 /

/ - wzrost; \- spadek

Śledź. W latach 1995-2003 eksport śledzia wahał się od 29179,3 ton w 2001 r. (16,3  udział w eksporcie ryb i przetworów rybnych) do 35864,8 ton w 1998 r. (22,7% udział w eksporcie ryb i przetworów rybnych). Najwyższy odnotowany udział eksportu śledzia w eksporcie ryb i przetworów rybnych nastąpił w 1995 r. i wynosił 41,4% przy wyeksportowanych 34525,2 tonach śledzia. W badanym okresie eksport ilościowy śledzia z Polski charakteryzował się raczej równomierną tendencją, z niewielkimi fluktuacjami. Jednakże poza 1998 r. był o około 10% niższy niż w roku bazowym 1995. Inaczej natomiast kształtowała się dynamika wartości eksportu śledzia. W 1995 r. wyeksportowano śledzia za 44410,1 tys. USD, co stanowiło 28,8% udział w wartości eksportu ryb i przetworów rybnych. Do 1998 r. obserwowany był spadek wartości eksportu śledzia o około 5%, w 1998 r. nastąpił wzrost wartości eksportu, a następnie przez kolejne 3 lata ponowny jego spadek. Natomiast lata 2002-2003 charakteryzowały się dużym – około 50% wzrostem wartości eksportu śledzia, przy niewielkim wzroście ilości eksportu w tym okresie.

   1995  1996 1997 1998  1999  2000  2001  2002  2003 
 ilość  100  \  / \ \  \
 wartość  100  \  \  \  \  \  /  /
/ - wzrost; \- spadek

Dorsz. W latach 1995-2003 eksport dorsza wahał się od 14149,1 ton w 1997 r. (7% udział w eksporcie ryb i przetworów rybnych) do 22796,4 ton w 1999 r. (13,2% udział w eksporcie ryb i przetworów rybnych). W badanym okresie eksport ilościowy dorsza z Polski charakteryzował się zmienną tendencją. Najwyższy udział dorsza w strukturze eksportu ryb i przetworów rybnych wystąpił w 1995 r. i wynosił 22,6%, natomiast najmniejszy udział w strukturze eksportu został odnotowany w 1997 r. i wynosił tylko 7%. Wartość eksportu dorsza charakteryzowała się tendencją rosnącą. Najwyższy wzrost wartości eksportu dorsza nastąpił w 2003 roku, gdzie wyeksportowano dorsza za łączną kwotę 75392,8 tys. USD. Jest to ponad 190% wzrost wartości eksportu dorsza w stosunku do 1995 r.

   1995 1996  1997  1998  1999   2000 2001  2002 2003 
 ilość  100

 /

 \

 /

/

 wartość  100

 /

 /

 /

 /

 /

 /

 /

/ - wzrost; \- spadek
 
W latach 1995-2003 odnotowano w stosunku do 1995 r. ponad 100% wzrost ilości eksportu takich gatunków jak:
• szprot – nastąpił ponad 1365% wzrost eksportu w 1997 r.,
• łosoś – w 2003 r. nastąpił ponad 735% wzrost eksportu,
• pstrąg – w 2001 r. i 2003 r. odnotowano ponad 120% wzrost eksportu,
• morszczuk – w 1997 r. nastąpił ponad 900% wzrost eksportu.
Natomiast spadek importu ryb zaobserwowano wśród takich gatunków jak: śledź, karp, węgorz.

 


1 Materiał został opracowany w oparciu o dane statystyczne Morskiego Instytutu Rybackiego MIR w Gdyni, zawarte w Seriach E Studia i Materiały. Bardzo dokładna wiedza o handlu zagranicznym gospodarki rybnej posiadana przez Morski Instytut Rybacki obejmuje okres dopiero od 1994 roku. W latach 1990-1991 dane o wielkości importu i eksportu były szacowane, a danych dotyczących wartości w ogóle nie ma. Dla lat 1992-1993 dane były opracowywane na podstawie deklaracji SAD ale mają charakter bardzo ogólny. Dopiero od 1994 roku na podstawie dyskietek zawierających zapis zbiorczych informacji dokumentacji SAD opracowywane były szczegółowe informacje dotyczące wartości i ilości polskiego importu i eksportu ryb i przetworów rybnych. Źródło: Szostak S., Polskie rybołówstwo w latach 1990-1995, Seria E Studia i Materiały, MIR, Gdynia 1997, s. 24;
2 Gospodarka rybna w latach 1992-1994, Seria E Studia i Materiały, MIR, Gdynia 1996, s. 12;
3 Gospodarka rybna w latach 1992-1994, Seria E Studia i Materiały, MIR, Gdynia 1996, s. 12 Tabela 38 Eksport ryb  z Polski w 1995 r. według głównych gatunków i państw.

 


 

Pliki do pobrania:

wykr2cdn.doc 199kB
wykres1cdn.doc 198kB