Polski handel zagraniczny rybami i produktami rybnymi – tendencje i czynniki

Część VII Warunki i zasady polskiego importu ryb i produktów rybnych z Norwegii po 1 maja 2004 r.


Wstąpienie Polski do UE wiązało się ze zmianami w dotychczasowym handlu zagranicznym, w tym także w warunkach i zasadach importu ryb i przetworów rybnych z Norwegii. Polska została zobligowana przez UE do rozwiązania wszystkich suwerennie zawartych porozumień handlowych i przyjęcia taryfy celnej UE. Z chwilą wejścia do UE, Polska stała się częścią obszaru celnego Wspólnoty Europejskiej i z dniem 1 maja 2004 r. przyjęła wspólną dla wszystkich 25 członków Unii Europejskiej taryfę celną.
Unia Europejska prowadzi ścisłą współpracę z krajami EFTA w ramach Europejskiego Obszaru Gospodarczego – EOG.  Jednakże handel rybami, przetworami rybnymi i owocami morza nie podlega ogólnym postanowieniom Układu o EOG. Wymianę tą reguluje Protokół Nr 9 do Układu. Dlatego też w przeciwieństwie do innych produktów, ryby i przetwory rybne nie podlegają ogólnej swobodnej wymianie towarowej w ramach układu o EOG, co skutkuje znaczącymi barierami celnymi przy imporcie z Norwegii do UE, w tym także od 1 maja 2004 r. do Polski.
Oprócz Protokołu Nr 9 handel rybami, przetworami rybnymi i owocami morza pomiędzy UE i Norwegią regulują tzw. List Rybny (Fiskebrevet) z 14 maja 1973 r., Wymiana Listów z 14 lipca 1986 r., a także kontyngenty bezcłowe, w tym kontyngenty kompensacyjne, limity WTO i limity autonomiczne.  Tak więc handel rybami, przetworami rybnymi i owocami morza pomiędzy Polską a Norwegią regulują wymienione umowy handlowe w ramach porozumień Norwegia-UE.
W zamian za utrzymanie bezcłowego dostępu do rynku Polski (eksport śledzi, makreli, łososi) oraz innych krajów Europy Środkowo-Wschodniej, Norwegia była skłonna zwiększyć fundusz EOG przeznaczony dla najuboższych państw UE nawet 6-krotnie (z 24 mln euro do 144 mln euro rocznie). Jednakże Unia Europejska domagała się wprowadzenia ceł na ryby i przetwory rybne przez nowych członków.  Polscy negocjatorzy natomiast domagali się przyznania kwot kierunkowych (przyznanych wyłącznie polskim importerom) w wysokości historycznego poziomu importu, powiększonego w kolejnych latach od 10% do 30%. Jednakże wynegocjowanie kwot kierunkowych okazało się niemożliwe. Polscy negocjatorzy utrzymywali, że wypracują takie mechanizmy rynkowe w ramach EOG, które zabezpieczą interesy krajowego przetwórstwa.
Polska zabiegała o utrzymanie bezcłowego importu ryb z Norwegii i Islandii, proponując formę kontyngentu celnego na poziomie dotychczasowego importu. Proponowany przez Polskę kontyngent bezcłowy to około 40 tys. ton makreli i około 70 tys. ton śledzi oraz ponad 10 tys. ton łososia. Jednakże porozumienie w ramach EOG nie przewidywało kontyngentów na łososie. Polska domagała się więc otwarcia kontyngentu na łososie, a także korzystniejszego dla Polski systemu zarządzania kontyngentami.
Ostatecznie w czerwcu 2003 r. Polska zaakceptowała warunki przystąpienia do EOG, w tym niekorzystne dotyczące handlu rybami i przetworami rybnymi z Norwegią i Islandią. Mimo długotrwałych negocjacji prowadzonych przez Polskę kontyngent na mrożone makrele dla całej poszerzonej UE ma do 2008 r. wynosić zaledwie 30,5 tys. ton, a od 2009 r. zmaleje do 5,7 tys. ton. Będzie więc niższy niż wynosił import tych ryb do Polski przed przystąpieniem do UE. Bezcłowy import mrożonych śledzi wyniesie 44 tys. ton, mrożonych filetów śledziowych 67 tys. ton a mrożonych krewetek 2,5 tys. ton. Nie uzgodniono postulatu Komitetu Konsultacyjnego by uzgodnienia dotyczące handlu rybami, brały pod uwagę nie tylko dotychczasowy poziom handlu, ale także jego przyszły rozwój.  

Literatura
1. Polskich importerów i eksporterów czekają drastyczne zmiany taryfy celnej i zasad handlu. 2003. Magazyn Przemysłu Rybnego 4
2. Pawlak E., Import ryb i przetworów rybnych z Norwegii do Polski, przed i po akcesji Polski do UE i EOG – tendencje i czynniki. Zeszyty Naukowe US NR 456 (ISSN 1640-6818) Prace Katedry Polityki Społeczno-Gospodarczej i Europejskich Studiów Regionalnych nt. „Identyfikacja regionalnych i lokalnych uwarunkowań zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich”, Szczecin-Stargard Szczeciński 2007
3. Porozumienie poszerzonej UE z Norwegią, Islandią i Lichtensteinem, 2003, Polska-Unia Europejska, Ernest&Young, Doradztwo Europejskie.
4. Ważniewski P. 2003. Europejski Obszar Gospodarczy przed rozszerzeniem, Wspólnoty Europejskie 6