Polski handel zagraniczny rybami i produktami rybnymi – tendencje i czynniki

Część VI Norwegia – główny eksporter ryb na polski rynek w latach 90. XX wieku


Polsko-norweskie porozumienie o swobodzie handlu rybami i przetworami rybnymi zostało podpisane w Genewie 10 grudnia 1992 r. (w ramach umowy kraje Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu - EFTA a Polską) i weszło w życie 1 września 1994 r. Umowa zakładała stopniowe obniżanie ceł w okresie 7-letnim na importowane przez Polskę ryby i przetwory rybne z krajów EFTA.  Tym samym najważniejszym partnerem dostarczającym na polski rynek ryby i przetwory rybne stały się kraje należące do EFTA. Przy czym dostawy realizowane przez Norwegię stanowiły nawet do 80% dostaw z krajów EFTA.
Ryby i przetwory rybne importowane z Norwegii stanowiły główną pozycję w imporcie ryb i przetworów rybnych w całym okresie badawczym 1995-2003. Spożycie norweskich ryb w Polsce jest duże, a polscy przetwórcy, ze względu na doskonałą jakość, jako surowiec do produkcji w znacznej mierze wykorzystują norweskie ryby i owoce morza. Ponadto import z Norwegii ryb o wysokiej jakości umożliwiał zwiększenie polskiego eksport przetworzonych produktów rybnych do krajów Unii Europejskiej (Niemcy, Wielka Brytania, Francja) oraz krajów Europy Środkowo-Wschodniej (Czechy, Litwa) i do Rosji. 
Wielkość dostaw ryb i przetworów rybnych z Norwegii do Polski w latach 1995-2003 prezentuje Tabela 1. W latach 1995-2003 zaimportowano z Norwegii do Polski od 79381,3 ton (w 2002 r.) do 155025,6 ton (w 1999 r.). Do 1999 r. zauważalny był duży wzrost importu, w stosunku do 1995 był to wzrost o 66,4%. Natomiast od 1999 r. odnotowywany był spadek importu ryb i przetworów rybnych z Norwegii. Do 2003 r. głównym czynnikiem powodującym spadek importu były ograniczenia
w połowach i spowodowany tym wzrost cen ryb (ceny ryb w latach 2001-2003 wzrosły o około 35%).
Najwięcej sprowadzono ryb mrożonych oraz filetów i innego mięsa z ryb świeżych chłodzonych lub mrożonych (zob. tab. 1). Zdecydowanie mniej sprowadzano w badanym okresie ryby świeżej lub chłodzonej oraz ryby suszonej, solonej, ..., Najmniej sprowadzano skorupiaków (zob. tab. 1).
Do 2003 r. widać wyraźnie zwiększające się dostawy ryb świeżych lub chłodzonych – import wzrasta o 574,1% w stosunku do roku 1995. Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku importu ryb mrożonych, gdzie do 2001 r. następuje intensywny wzrost importu (w 1999 r. o 116,3% - wzrost maksymalny w całym okresie badawczym). W pozostałych grupach towarowych wzrost importu nie był już tak intensywny. Powodem dużego wzrostu importu z Norwegii w wymienionych grupach towarowych był fakt, iż grupy te stanowiły podstawową bazę zaopatrzenia w surowiec rybny polskich przedsiębiorstw przetwórstwa rybnego.

Tabela 1 Import ryb i produktów rybnych z Norwegii do Polski w latach 1995-2003 (wg nomenklatury PCN, w tonach)

 Klasyfikacja PCN / lata

 1995

1996

1997 

1998 

1999 

2000 

2001 

2002 

2003 

 302

2702,0 

 2252,3

1318,9 

 2093,0

4496,2 

 5018,1

 7470,2

 11180,2

 18214,0

 dynamika

 100

 83,4

48,8

 77,5

166,4 

 185,7 

276,5 

413,8 

 674,1

 303

 38055,0

45239,8

68002,4 

68399,6 

 82329,6

 76864,0

 66710,6

38040,8 

  27643,9

  dynamika

 100

118,9

178,7 

179,7

216,3 

202,0  

175,3 

99,9 

72,6

 304

50260,0

 56559,2

58136,9

64742,3

 66970,0

65581,9 

50615,4 

29780,1

35016,6 

  dynamika

 100 

112,5

115,7 

128,8 

133,2 

130,5 

100,7  

59,3 

69,7 

 305

 2087,0

3166,8

 2439,1

270,0 

1195,8  

 664,2

 570,0

 343,5

 59,4

  dynamika

 100 

 151,7

 116,9

 13,0

 57,3

31,8 

27,3 

 16,5 

 2,8

 306

 56,0

 4,6

12,2 

10,0 

 34,0 

19,0 

38,6  

36,7 

 42,0 

  dynamika

 100 

 8,2

 21,8

17,8 

 60,7

 33,9

 68,9 

65,5 

75,0 

 RAZEM

 93160,0

 107222,7

 129909,5

135515,1 

155025,6

 148147,2

  125404,8

79381,3

80075,9 

 dynamika

 100 

115,1

139,4

145,5 

166,4 

159,0 

134,6  

85,2 

  86,0

 lata

 1995

95/96

96/97  

97/98  

98/99  

99/00  

00/01  

01/02  

02/03 

dynamika

100

 115,1  

121,2

104,3

 114,4

 95,6

 84,6

 63,3

 100,9

Źródło: Roczniki Statystyczne GUS oraz baza internetowa GUS – Obroty towarowe handlu zagranicznego (www.stat.gov.pl) za lata 1994-2003

W 2003 r. sprowadzono do Polski 20,6 tys. ton łososi o wartości prawie 60 mln USD,
w porównaniu z 2002 r. jest to wzrost odpowiednio o 59% i 76%. Aż 95% importowanych łososi pochodziło z Norwegii. Świadczy to o skali wysiłku, jaki norwescy eksporterzy włożyli w upowszechnianie spożycia łososia na polskim rynku oraz ekspansji polskich przetwórców ryb łososiowatych na rynki wschodnie i do krajów UE. 
Ponadto warto zauważyć, że wraz z ograniczeniami połowowymi i wzrostem cen, jak podaje B. Jasiński, już około 1997-1998 r. ograniczony został import produktów z grupy 0305 (ryby suszone, ...,) i grupy 0306 (skorupiaki żywe, ...,) na rzecz zwiększonego importu szczególnie z grupy 0302 (ryby świeże ...) i z grupy 0303 (ryby mrożone ...). Nastąpiło więc przesunięcie kierunku zaopatrzenia  z przetworzonych produktów rybnych na produkty rybne o lekkim stopniu przetworzenia (ryby świeże, mrożone) oraz filety, itp.
Reasumując, należy podkreślić, że w latach 1995-2003, import ryb i przetworów rybnych z Norwegii stanowił od 39,11% (w 2003 r.) do 66,91% (1999 r.) ogółem importu ryb i przetworów rybnych. Widać więc, jak ważnym rynkiem pozyskania ryb i przetworów rybnych w latach 90. XX wieku była Norwegia.

Literatura:
1. Jasiński B. 2004. Coraz żywsze zainteresowanie obu stron, Rynki Zagraniczne 38-39
2. Kuzebski E. 2004. Handel zagraniczny rybami i przetworami rybnymi w 2003 roku, Wiadomości Rybackie:
8-11
3. Pawlak E., 2006, Zmiany w handlu rybami i przetworami rybnymi po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu, Agrobiznes, Konkurencja w agrobiznesie – jej uwarunkowania, Tom 2, red. naukowy Stanisław Urban
4. Roczniki Statystyczne GUS oraz baza internetowa GUS – Obroty towarowe handlu zagranicznego (www.stat.gov.pl) za lata 1994-2003