Branża rybna

Branża rybna jest uważana za jedną z najszybciej rozwijających się gałęzi sektora żywnościowego w Polsce. Przetwórstwo ryb jest zasadniczą działalnością gospodarki rybnej (zaraz po połowach), odgrywającą dużą rolę w nadawaniu wartości i komercjalizowaniu naturalnych zasobów morza.
Podsektor przetwórstwa obejmuje przetwórstwo wstępne (pozyskanie jadalnych części surowca) i przetwórstwo właściwe (wysoko przetworzone produkty) - produkcja konserw, prezerw, marynat, sałatek, past, itd. Wielkość zakładu przetwórczego odgrywa znaczącą rolę, gdyż w dużej mierze decyduje o jego asortymencie. Małe przedsiębiorstwa zajmują się głównie produkcją ryb solonych i wędzonych, co wymaga niższych standardów jakościowych oraz stosunkowo niewielkich nakładów finansowych. Tylko duże zakłady, posiadające odpowiednie środki na inwestycje są w stanie sprostać produkcji wysokoprzetworzonych produktów rybnych, wymagających zaawansowanych procesów i skomplikowanych linii technologicznych.

W Polsce przetwórnie rybne są rozmieszczone na terenie całego kraju aczkolwiek najwięcej zlokalizowanych jest w regionie nadmorskim (62% przetwórni w województwie zachodniopomorskim i pomorskim), co zapewnia im łatwy i szybki dostęp do surowca rybnego. Produkcja w tych dwóch województwach stanowi 75% całkowitej wartości produkcji krajowej sektora. W głębi kraju znaczną koncentrację zakładów przetwórstwa rybnego można zanotować w województwie śląskim, które tradycyjnie jest regionem dużego popytu na przetwory rybne.

Struktura sektora przetwórstwa rybnego jest wyjątkowo rozdrobniona. Ponad 80% z około 300 podmiotów stanowią przedsiębiorstwa małe i średnie. Tylko około 60 firm posiada zatrudnienie powyżej 50 osób a ponad 250 pracowników zatrudnia tylko 2% firm, z czego ponad połowa posiada kapitał zagraniczny. Z danych opublikowanych w 2001 r. przez Główny Inspektorat Weterynarii wynika, że 95% to firmy prywatne (z liczby 340).

Aktualnie kontynuowany jest proces dostosowania zakładów przetwórstwa rybnego do wymagań Unii Europejskiej. Z ponad 323 zakładów przetwórstwa ryb znajdujących się na koniec 2004 roku w rejestrze Głównego Inspektoratu Weterynarii 167 (51,7 proc.) zakładów, było uprawnionych do handlu rybami i produktami rybnymi na obszarze UE, 56 przetwórni, ma czas do 2006 roku, by dostosować się do norm unijnych a około 100 zakładów w większości lokalnych, małych przetwórni nie podjęło działań dostosowawczych i jest zagrożonych likwidacją. Natomiast z danych Głównego Inspektoratu Weterynarii (GIW) z dnia 24 maja 2005 r. wynika, iż w rejestrze było już 297 firm uprawnionych do handlu rybami, z których 182 przetwórnie uprawnione są do handlu produktami rybnymi na obszarze UE. Z okresu przejściowego (trwającego do końca 2006 r.) korzystają 42 zakłady.
Spośród zakładów przetwórstwa rybnego zatwierdzonych do handlu na rynku UE większość zlokalizowanych jest w regionie nadmorskim, w tym 59 w woj. pomorskim i 48 w zachodniopomorskim. Na pozostałym obszarze kraju najwięcej takich zakładów znajdowało się w woj. warmińsko-mazurskim - 17, wielkopolskim - 11 i kujawsko - pomorskim- 9.
Po wejściu Polski do Unii Europejskiej wzrosło zainteresowanie firm zagranicznych produktami polskimi. Należy tłumaczyć to tym, iż mają one nadal niższą cenę od tych pochodzących z innych krajów UE i nie różnią się pod względem jakości. Ze względu na niższe koszty produkcji firmy zagraniczne są również zainteresowane zlecaniem produkcji swoich wyrobów w polskich zakładach.
W efekcie powyższych zmian i jednoczesnym dostosowaniu polskich zakładów do unijnych wymagań higieniczno-sanitarnych nastąpił wzrost eksportu polskich ryb i przetworów.
W 2004 roku wartość eksportu ryb i owoców morza oraz ich przetworów wzrosła o prawie 31% w porównaniu z rokiem poprzednim. Aż 75% produktów trafiła do starych krajów członkowskich.
Znaczny wzrost eksportu, wyższe ceny oraz zachodzące procesy koncentracji spowodowały znaczącą poprawę kondycji finansowej przemysłu rybnego. W konsekwencji wartość sprzedaży w przedsiębiorstwach zatrudniających co najmniej 50 osób zwiększyła się o około 25 % .
Wzrost eksportu na rynki zagraniczne korzystnie wpłynął na rozwój przetwórstwa rybnego w 2004 r.
Wynik finansowy od dwóch lat utrzymuje się na poziomie dodatnim, jednakże gwałtowną poprawę zaobserwowano już w miesiącach poprzedzających akcesję (I połowa 2004 r.). Zdecydowanie zwiększyła się rentowność netto i za rok 2004 wyniosła ponad 4% wartości sprzedaży.
W ostatnim roku wielkość całkowitej produkcji finalnej przetwórstwa rybnego wzrosła o ponad 5%. Przyczynił się do tego znaczny wzrost importu surowców rybnych. Warto też zaznaczyć, że wartość finalna produkcji konsumpcyjnej jest o 13% większa niż w roku poprzedzającym. Zwiększono przede wszystkim produkcję przetworów w dużej części eksportowanych, a więc ryb wędzonych i konserw.
W 2003 roku, po gwałtownym spadku od końca lat 90., nastąpiło wyraźne ożywienie aktywności inwestycyjnej wśród przetwórców. Natomiast w 2004 roku poziom wydatków inwestycyjnych na zakup środków trwałych był najwyższy w okresie ostatnich pięciu lat. Ożywienie było wynikiem skutecznego dostosowywania się przedsiębiorstw do sanitarnych i weterynaryjnych wymogów unijnych. Dodatkowym bodźcem do wzrostu aktywności inwestycyjnej przetwórców ryb była możliwość skorzystania z programów pomocowych Unii Europejskiej.